۱۳۸۸ مهر ۱۱, شنبه

آردی؛ موجود ۴/۴ میلیون ساله شبیه به انسان

دانشمندان قطعات فسیل شده اسکلتی را در اتیوپی پیدا کرده اند که چهار و نیم میلیون سال قدمت دارد. هم شبیه اسکلت انسان است و هم به اسکلت میمون شباهت دارد. متخصصان می گویند شاید این موجود که نامش را «آردی» گذاشته اند، قدیمی ترین جد آدم امروزی باشد.

۱۳۸۸ مهر ۱۰, جمعه

تفاوت های جهانگردی و گردشگری

« گرايش به شناخت وجود ندارد ؛ قوه درك‏ در‏خدمت گرايش‏هاي گوناگون است. »(فردريش نيچه)
جهانگردي در دوران سيطره سنت بر ابعاد جوامع انساني بازنمود يك متن فضايي است كه صورتبندي آن ناشي از انگيزه‏هاي متفاوت برخاسته از نظام گفتماني حاكم مي باشد.جهانگردي در راستاي هويت هستي[2]جوامع سنتي ، يكي از شيوه هاي بافتمند از انگيزه‏هاي در هم‏بافته‏اي از تقابل ها و تخالف ها است كه از تضادها و تفاهم‏هاي بين مفاهيم و دال‏هاي فضاي سنتي برخاسته و تبلور عيني مي‏يابد.جهانگردي در عصر سنتي گونه اي از صورتبندي دانايي نظام‏هاي گفتماني است كه به ناشناخته ها ويا ساختارشكني شناخته‏هاي پيشين مي پردازد.از اين رو با شكل دادن و ايجاد تمايز بين وجوه شناخت در ابعاد متغير و به چالش كشيدن دانسته‏هاي نامتعبر به وسيله جهانگردي ، بخصوص پيرامون برون رفتن از معلومات پيشين خطري براي معيارهاي قدرت و امتياز حاكم بر فضاي سنتي را به دنبال داشته است.
جهانگردي در قياس با گردشگري ، هيچ شباهتي را بازنمي‏نمايد.هركدام از اين دو پديده هرچند در پيرامون صورتبندي خود كنش پذيري جغرافيايي را در برمگيرند ولي هريك داراي يكتاگونگي خاص خود در فضاي سنتي و مدرن مي باشند.جهانگردي برآمده از نيازهاي جوامع سنتي در حال تكامل است وبيرون از انگيزه‏هاي فردي قرار دارد.از آن رو كه در جوامع سنتي زندگي شخصي هميشه تابعي از زندگي اشتراكي و جمعي مي باشد و تنها ارزش هاي اشتراكي جامعه سنتي تعيين كننده نوع اعتقاد و ارزش هاي فردي‏اند(صدرنبوي،79،1351) ، جهانگردي نيز به تبع در اين چارچوب قرار مي‏گيرد و به عنوان يك امر اقتصادي ـ اجتماعي ، بازتابنده نيازهاي اشتراكي جوامع مي باشد و از حيطه فردي خارج است. در حالي كه گردشگري در انگيزه فردي و بر پايه فردانيت خاص مدرن شكل مي‏گيرد.سفر در گردشگري امر كاملاً قردي و مربوط به انگيزه هاي شخصي است.
جهانگردي در دراستاي خردورزي سنتي ، بنياني متافيزيكي را در برمي‏گيرد كه در آن انسان سنتي داراي زهد و اهل دوري از دنيا در پي كسب رضايت خداوند مي باشد.هرچند در كنار آن نيز به كسب و كار براي زندگي دنيوي خويش بخصوص در چارچوب بازرگاني مشغول است.در اين ميان مي توان به آداب جهانگردي و سياحت در تمدن اسلامي اشاره كرد كه در آن جهانگردي پاسداشت تفكر متافيزيكي مي باشد:
« و مقصود سياحان جهان دانايي و سياران عالم بينايي آن است كه به تحمل رياضات و مشقات جهان تكميل نفس و تهذيب اخلاق و رويه سير وسلوك و شيوه معاشرت و رسومات معرفت و حكمت و قواعد طريقت از عرفا و حكما و ادبا و پيران راهبر و سالكان آگاه و باخبر ياد گرفته مس وجود خود را از اكسير معارف ، در كامل عيار ساخته و در دارالضرب قبول ، به سكه كمال مسلوك و رايج بازاز اهل سلوك نمايد»(سياح،76،1367)
گردشگري در اين ميان اما در چارچوب تدوين فرد و جامعه و توضيح ديالكتيك آن دو ،پارادايمي نو در گسست با پارادايم امت در انديشه سنتي (طباطبايي،315،1374) و برگذشتن از خردورزي سنتي ، رويكرد به دنياي مادي در پردازش معنايي خود پيرامون تفريح و التذاذ از محيط‏ها و اماكن مختلف براي گذران اوقات فراغت است.تعارض جهانگردي و گردشگري در اين گرهگاه بازنمود يكتاگونگي هريك در دوران مربوط به خود است.فضاي سنتي زايش جهانگردي را تسهيل نمود و فضاي مدرن شكل گيري گردشگري را به عنوان دمي آسودن از محيط پرتراكم مدرنيته را سبب شد.
جهانگردي در جوامع سنتي كه ارتباطات نظامي خاص و متمايز از ديگر فرآيندهاي اجتماعي ندارد ، به عنوان انتقال دهنده حرفه اي اطلاعات معمولاً از خلال سلسله مراتب اجتماعي و يا روابط بين گروههاي خاص جريان يافته و در كنش گري برون متني و بينامتني نقش مهمي را ايفا نمود.اما گردشگري در پيرامون انباشت اطلاعات در پي جذب گردشگران به مكان هاي مختلف به عنوان مقاصد گردشگري با انگيزه التذاذ، رويكردي برون متني و سفر بين دو مكان در چارچوب بازاريابي و برداشت عيني از اطلاعات موجود شكل مي‏گيرد.
جهانگردي در برابر مصائب سفر با قبول آن تاب تحمل از كف نمي دهد و سير سفر را به پنداشت دستآوردي كه مدنظر دارد، پي مي‏گيرد.جهانگردي در فضاي سنتي با تكيه بر نوآوري هاي تكنولوژيكي سنتي كه يراق حركت را تسهيل مي‏كرد،پردازشي را در خرده مقياس ها و‏كلان مقياس ها را در مقاطع زماني متفاوت دربرمي‏گيرد.به گونه‏اي كه انجام يك سفر براي دستآوردهاي آن ، در مقياس ها و زمان هاي مختلف و گاه طولاني را مي طلبد.دستآوردهاي فرعي اين گونه از سفرهاي دراز مدت متكي به تكنولوژي سنتي ، مجموعه‏اي از شناخت‏ها را كه موضوع هيچ آموزش بخصوصي نيست ، پيش مي كشد و در تعامل با جوامع خودي چالش‏هاي را سبب گرديد.سفرنامه به عنوان دستآورد اين سفرها ، عينيت متني اين شناخت ها از تطور تفكري ناشي مي شد كه جهانگردان در طول سفر با آن روبرو شده و تجربه كردند.از آنجا كه فرهنگ سنتي ، فرهنگي است كه در خاطره جمعي شكل گرفته و در راستاي تذكر عينيت مي يافت ، سفرنامه بستري در پيرامون شناخت حاصله ، تذكري را در تعامل با «غير» باز مي نمايد كه در رويكرد‏ي درون فرهنگي از نصحيت كه متكي به شناخت هاي سابق مي باشد را شكل دادند.در اين مورد گلستان سعدي يكي از بهترين نمونه هاي اين كنشگري جهانگردي در پيرامون فرهنگ سنتي مي باشد.
اما گردشگري در چارچوب تكنولوژي مدرن و پسامدرن ، كوتاه زماني براي سفر و كوتاه اقامتي در مكان ، حتي در دوردست ترين نقاط جهان را امكان پذير مي نمايد كه در راستاي تجربه گردشگري و فردانيت خاص آن ، تنها انباشتي از شناخت ثانويه را براي فرد گردشگر به دنبال دارد كه حاصل آن سفرنامه اي يا تعامل با غير براي توجيه پذيري جوامع خودي نيست.بلكه تنها در فرديت گردشگر تبلور عيني مي يابد و كنشگري ميزبان ـ گردشگر را شكل مي‏دهد.
در اين ميان جهانگردي در تمدن مسيحي ، از رنسانس بدين سو و در قالب اكتشافات بزرگ و بهد از آن با گرايش‏هاي امپرياليستي و شرق شناسانه بيشتر پردازش‏گر تسلط بر يك سرزمين مي باشد تا  زمينه ساز شناخت آن و حتي فراتر از آن استعمار مناطق مختلف باشد.جهانگردي در اين راستا برخاسته از كنجكاوي سيري ناپذير تمدن فاوستي ، در تمامي لايه هاي شكل دهنده خود سودا‏گرايي و سود گرايي خاص اين تمدن را باز مي نمايد.بخصوص هنگامي كه تمدن مسيحي با عبور از تفكرات تئولوژيك {ديني ـ مذهبي} با برخورداري از مضامين بيكني تسلط بر ديگر سرزمين‌‌ها و ساكنانش را در قالب جهانگردي پي‌گرفت اين امر عينيت وافري مي يابد. به عنوان مثال مي‌توان به جهانگرداني همچون كريستف كلمب، ماژلان و نظير اينها اشاره كرد كه به هنگام كشف مناطق جديد آن را به نام حكومت و حاكم حامي خود ثبت مي‌كردند.
  سيطره فضايي حاصل از جهانگردي در اين دوران بازنمود انتقال تجربه بحران و در نتيجه آگاهي ناشي از آن بر بنيان هاي ضرورت اقتصادي در ديگر مناطق مي باشد.بدين گونه ايده ها، باورها ، كنش ها و عملكردها در تمدن مسيحي در پيرامون جهانگردي جاي خود را به نظام صورتبندي دانايي جديدي مي دهد كه توليد و سازماندهي آن ، مبين رابطه‏اي نو ميان انسان و طبيعت و چيره شدن آن بر رابطه بين انسان‏ها مي‏باشد.اين خود در رابطه با جهانگردي پردازش مفهوم انسان اقتصادي جديدي است كه كنشگري بيروني او سيطره بر ديگرفضاها را ضروري مي سازد.اين نكته نمي تواند پنهان بماند كه جهانگردي از دوره رنسانس بدين سو ، از يك سو انباشت شناخت و از ديگر سو انباشت سرمايه را در تمدن مسيحي سبب گرديده و تسهيل كنندگي زايش و شكل گيري سرمايه داري تجاري و طبقات بورژوازي را سبب گرديد.
  گردشگري در اين ميان ، نفس كشيدن در اقتصاد درهم تنيده سرمايه داري است كه در عصر مدرن و پست مدرن صورتبندي خاص خود را دارا مي باشد.همتنيدگي گردشگري با سرمايه داري در اين عصر بازنمود تمايززدايي امر اقتصادي و اجتماعي در پردازش انسان مدرن و پسامدرن مي باشد.گردشگري در اين راستا رويكرد به مصرف فضاها دارد كه ناشي از چرخه كسب سود سرمايه داري مي باشد كه در آن تفريح و لذت نقش عمده‏اي در آن ايفا مي كند.
بطوركلي بازنمايي ارتباط گردشگري با جهانگردي عصر سنتي چيزي جز تفكر توجيه‌گر خطي نيست. شكاف عظيمي مابين جهانگردي سنتي به عنوان پديده‌اي جغرافيايي پيرامون شناخت و نتايج حاصل از آن و گردشگري به عنوان پديده‌اي مدرن و جغرافيايي در فضاي اجتماعي كه «رخصتي» است در كشاكش سرمايه‌داري، وجود دارد.جهانگردي رنج سفر بردن، شناختي از ناشناخته‌ها و گسترش دامنه آگاهي در افق‌هاي اسطوره‌اي دين‌شناسانه (دين باوري) و ماوراءالطبيعه است. جهانگردي عشق به سير آفاق وانفس همراه با عشق با دانستن است. هر چند نبايد انگيزه‌هاي ديگر را دست كم گرفت.گردشگري، اما نتيجه مدرنيته است كه در تمايز ميان خانه و محل كار به عنوان شكلي از گذران اوقات فراغت رخ نموده و پيامدهايي را چون سفر، تجربه، تفريح، لذت بردن و سود‌جويي را براي انسان مدرن به ارمغان آورده است.


[1] - اين مقاله در همايش شناخت گردشگری ارائه گرديد.

انواع جاذبه ها گردشگري

1- جاذبه هاي طبيعي

ويژگيهاي منابع طبيعي ،مانند: زمين ، کيفيت آب ، پوشش گياهي ، گونه هاي حيواني و آب و هوا از جمله خصوصياتي هستند که عمده جاذبه هاي طبيعي را تشکيل مي دهند . جاذبه هاي منحصر به فرد طبيعي براي جلوگيري از انحصار ، دگرگوني و حفاظت آن اغلب عام المنفعه هستند . جاذبه هاي بخش خصوصي که بيشتر بر محيطهاي مصنوعي متکي مي باشند و براي موفقيت خود به خصوصيات آب و هواي ويژه اي احتياج دارند.

2- جاذبه هاي تجاري

مناطق بزرگ شهري ، مرکز فعاليت صنعت گردشگري هستند . اجتماع سرويسهاي توليدي ، اقتصادي ، دولتي وخصوصي که مجموعاً بازارهاي بزرگ را تشکيل مي دهند از مناطق جذاب، براي گردشگران مي باشند . مناطق روستايي اگرچه از اهميت کمتري نسبت به مراکز تجاري شهري برخوردارند، اما به طور فعال به دنبال همايش هاي تجاري ، گردشگري هستند.تفريحگاههاي بزرگ و کوچک در جذب گردشگران فعال هستند.

3- جاذبه هاي تاريخي

يادمانهاي قديمي ، درفضاها و محيطهاي ساخته شده مصنوعي يا در مکانهايي که وقايع مهم اتفاق افتاده ، به نوبه خود مي تواند نوعي جاذبه باشد . بعضي مکانها ممکن است قبل از اينکه به يک جاذبه گردشگري تبديل گردند ، احتياج به محوطه سازي تفريحگاهي، مرمت و محافظت دارند. مکانهاي ماقبل تاريخ يا دوره هاي ابتدايي تاريخ به مقدماتي مانند کاوش و تحقيق راجع به اهميت انحصار و ارتباطشان با زندگي مدرن امروزي احتياج دارند . اين کاوش هم سرگرم کننده و هم آموزنده است و براي جاذبه هاي تاريخي ضروري مي باشد .

4- جاذبه هاي قومي و فرهنگي

راه و رسم و روشي که اقوام مختلف به زندگي ، کار، تفريح و عبادت مي پردازند ، جاذبه هاي قومي فرهنگي را تشکيل مي دهد . خيلي از فرهنگها منحصربه فرد بودن زندگي شان را به عنوان يک جاذبه براي مردم درک نمي کنند ؛ اگرچه اين ديدگاه بايد عوض شود ولي معرفي جاذبه هاي قومي و فرهنگي بايد با حساسيت انجام شود . اگر استثنائات قومي و فرهنگي را به عنوان يک جاذبه به خواهيم مطرح کنيم بايد همانند ديگر جاذبه ها از آن حفاظت کنيم.

5 – جاذبه هاي پزشکي

چشمه هاي آب معدني يکي از اولين مراکز پزشکي براي جاذبه هاي گردشگري شناخته شده اند . امروزه گردش و سفر به مراکز تفريحيـ درماني براي درمان بيماريهاي گوناگون رايج شده است. پيشرفتهاي پزشکي به شناخت مراکز درماني خاص با شهرت جهاني کمک کرده و اين مکانها گردشگري را به طور گسترده اي توسعه داده و هرساله سيل بيماران داخلي و بين المللي را پذيراست .

6- رويدادهاي خاص

رويدادهاي خاص مانند جشنهاي سالانه يا بازيهاي المپيک به عنوان جاذبه هاي کوتاه مدت يا با اهميت شناخته شده اند .با اين وجود به عنوان يکي از عوامل براي تکرار سفر وگردش، يک انتخاب آگاهانه، نقش قابل قبولي را ايفاء مي کند . به هر حال رويدادهاي جهاني جزء ارتقاء دهنده هاي اهداف گردشگري هستند.اين رويدادها وقتي که ارزشهاي اجتماعي و عمومي را در پيش رو ندارند، هدف آنها گسترش وافزايش افتخارات محلي در يک اجتماع است .

7- پارکها

بسياري از پارکهاي عمومي درطبقه بندي منابع طبيعي قرار مي گيرند. پارکهاي بخش خصوصي ، شهربازيها هستند . شهربازيها مجموعه هاي مستقل هستند که متنوع اند و انواع سرگرمي ها را براي بازديد کنندگان فراهم مي کنند . تکامل شهربازيها وتبديل آنها به تفريحگاههاي گردشگري ، محفل جذابي را براي توسعه گردشگري ايجاد مي کنند . بايد توجه داشت که محصور کردن آنها باعث جدايي گردشگران از ساکنان شهر مي شود و کاهش تأثير اجتماعي در روش محصورسازي، ممکن است کاهش تأثيرات اقتصادي را به دنبال داشته باشد .

8- مذهبي

جاذبه هاي مذهبي يکي از مشکل ترين مباحث ديدگاه توسعه گردشگري هستند . البته لزوماً ساخت انواع تأسيسات براي پذيرايي اين گونه از گردشگران باعث به وجود آمدن مشکلات در آنها نمي شود؛ بلکه چگونگي مطرح کردن جاذبه هاي مذهبي مهم است .

ساير جاذبه هاي گردشگري : باغ وحش ها ،آکواريوم ها ،ميادين ورزشي و نظير اينها هر يک در مقوله هاي جداگانه مي گنجد ،اما از جهت سهولت و نيز به خاطر لزوم ساختار ساده شان همگي در يک گروه طبقه بندي مي شوند .در واقع از آنجا ئيکه موارد فوق همه در يک مقوله جاي مي گيرند از جاذبه هاي بالقوه آنها چيزي کم نمي کند .در مناطق شهري عمدتاً بر تکميل و افزودن به جاذبه هاي تجاري و گردشگري مو جود تکيه مي شوند.

تعاريف و مفاهيم استاندارد بخش گردشگری و میراث فرهنگی

اثر تاريخي ـ فرهنگي
اثر مادي (منقول و غير منقول) و غير مادي كه به نحوي بر هويت تاريخي ـ فرهنگي جوامع، اقوام، دوره‌هاي تاريخي و مضامين متعلق به يك قلمرو تاريخي ـ فرهنگي دلالت كند.

اثر تاريخي ـ فرهنگي ثبت شده
هر اثر تاريخي ـ فرهنگي كه ارزش‌هاي تاريخي ـ فرهنگي آن از سوي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري احراز شود و به عنوان يك اثر ملي از سوي سازمان مذكور ثبت و قوانين ناظر بر حمايت از آثار تاريخي ـ فرهنگي با رعايت تشريفات قانوني شامل آن شود.

اثر تاريخي ـ فرهنگي شناسايي شده
هر اثر تاريخي ـ فرهنگي كه با مطالعه كتابخانه‌اي يا پيمايش ميداني موجوديت آن احراز و در فهرست آثار شناسايي شده سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري درج شده باشد.

اثر تاريخي – فرهنگي غير مادي
اثر تاريخي – فرهنگي كه از علم مردم شناسي سر چشمه گرفته و متشكل از باورهاي مردمي، آئين‌ها،‌ نمايش‌هاي سنتي، ‌زبان و گويش، موسيقي اقوام و هنرهاي سنتي غير تجسمي باشد.

اثر تاريخي ـ فرهنگي غير منقول
اثر تاريخي ـ فرهنگي كه در يك مكان مشخص مستقر بوده و انتقال آن موجب خرابي اثر شده و بر هويت تاريخي ـ فرهنگي آن خدشه وارد مي‌كند.

اثر تاريخي – فرهنگي مادي
اثر تاريخي – فرهنگي منقول يا غير منقولي كه ملموس باشد. مانند اشياء موزه‌اي، بناها، مجموعه‌ها، بافت‌ها، تپه‌ها و محوطه‌هاي تاريخي-فرهنگي.
اثر تاريخي ـ فرهنگي مستندسازي شده
هر اثر تاريخي ـ فرهنگي كه ويژگي‌هاي خاص تاريخي ـ فرهنگي و هنري آن با توجه به استانداردهاي علمي مربوطه ثبت و ضبط شده باشد.

اثر تاريخي ـ فرهنگي منقول
اثر تاريخي ـ فرهنگي كه نقل و انتقال آن موجب خرابي اثر يا محل استقرارش نشود.

اثر ملي
عبارت است از اثر تاريخي-‌ فرهنگي و طبيعي كه ويژگي‌ها و ارزش‌هاي نهفته در آن تأثير ملي داشته باشد و به لحاظ تاريخي – فرهنگي و طبيعي به كل ملت ايران تعلق دارد و به لحاظ ارزش‌هاي آن، در فهرست آثار ملي كشور به ثبت مي‌رسد.

احياء بناي تاريخي – فرهنگي
سازگار كردن يك بناي قديمي با وضعيت و احتياجات روز يا تأمين كاربري‌هاي جديد مطابق زمان است كه در يك بناي تاريخي ابتدا با مشخص كردن اهداف عملكردي و نهايتاً انجام اقدامات كالبدي صورت مي‌پذيرد.

اقامتگاه عمومي گردشگري
مكان يا قسمتي از مكان مشخص در قالب هتل، مهمان‌پذير يا هتل آپارتمان است كه عموم مسافران و مهمانان با پرداخت بهاي خدمات ارائه شده از آن استفاده مي‌كنند. اين مراكز بايد خدمات مورد نياز را در يك اتاق يا واحدي مشابه آن به مسافران جهت اقامت ارائه دهند كه ظرفيت آن بايد حداقل به اندازه نيازهاي انساني يك خانوار باشد.

بازپيرايي بناي تاريخي ـ فرهنگي
عبارتست از برداشتن تمام الحاقات بي‌ارزش اضافه شده به يك اثر تاريخي ـ فرهنگي براي نمايش دادن جلوه اصلي آن بنا (مانند كابل برق براي روشنايي)

بازسازي بناي تاريخي ـ فرهنگي
دوباره ساختن قسمت‌هاي تخريب شده بنا و بازگرداندن كالبد بناي تاريخي تخريب شده به وضعيتي نزديك به وضع اوليه براساس مدارك و مستندات مي‌باشد
بافت تاريخي- فرهنگي
محدوده‌اي از شهرها و روستاها كه در آن زندگي جريان دارد و كالبد آن پاسخگوي زندگي شهري و روستايي است و عناصر آن (مجموعه‌ها، ‌فضاها و معابر) اتصال و انسجام لازم را دارند،‌ به نحوي كه مجموعه آن‌ها هويتي متمايز از ساير بخش‌هاي شهر و روستا داشته و نشانگر شيوه شهرسازي و حيات اجتماعي و فرهنگي در مقطع يا مقاطع خاصي از تاريخ است.

بناي تاريخي- فرهنگي
اثر معماري كه از لحاظ باستان شناسي، ‌تاريخي، فرهنگي، هنري و تاريخ معماري و شهر سازي داراي اهميت ويژه باشد.

تابعيت گردشگر
تابعيت گردشگر، از روي گذرنامه وي مشخص مي‌شود حتي اگر گردشگر به طور معمول مقيم كشور ديگري باشد.

تپه تاريخي – فرهنگي
تپه‌هايي هستند كه بقاياي دوره يا دوره‌هاي تاريخي گذشته در آن مدفون مي‌باشند مانند تپه زيويه

حريم اثر تاريخي – فرهنگي
فضاي پيرامون اثر كه براي حفاظت از عرصه و اعيان آن،‌ ارزش‌هاي تاريخي – فرهنگي، مناظر و مرايا و ايجاد ارتباط فرهنگي اثر با محيط پيرامون در درجات مختلف و با ضوابط مشخص در هر درجه، از سوي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري، تعيين و اعلام مي‌شود و مشمول قوانين ناظر به حفاظت از آثار تاريخي – فرهنگي مي‌گردد.

حفاظت از اثر تاريخي ـ فرهنگي
تمامي اقداماتي كه منجر به توقف تخريب بيش‌تر در سازه و تزيينات و معناي فرهنگي بناي تاريخي مي‌گردد.
درآمد ارزي گردشگري
شامل تمامي درآمدهاي حاصل از ورود گردشگران بين‌المللي به كشور است، هزينه‌هاي گردشگران بين‌المللي در كشور مقصد عبارتست از: هزينه ‌اقامت، اخذ رواديد، غذا و نوشيدني، حمل و نقل داخلي، تفريح، هزينه‌هاي فعاليت‌هاي ورزشي، خريد، سوغات و غيره.

دفتر اطلاع‌رساني گردشگري
مركزي كه براي راهنمايي گردشگران در مبادي ورودي‌ شهرها، فرودگاه‌ها، ايستگاه‌هاي راه‌آهن و پايانه‌هاي اتوبوس‌راني، جنب جاذبه‌هاي گردشگري و نقاط پر رفت و آمد شهرها تأسيس شده و وظيفه آن ارائه اطلاعات و راهنمايي به گردشگر است.

دفتر خدمات مسافرتي
مؤسسه‌اي كه با دريافت مجوز به منظور ارائه خدمات گردشگري براي داخل يا خارج از كشور تأسيس شده باشد.

دوره‌هاي تاريخي
دوره‌هاي تاريخي شامل دوره پيش از تاريخ (دوره باستان)، دوره تاريخي كه مردم ايران صاحب خط شده‌اند خصوصاً (دوره ايلامي‌ها)، دوره اسلامي (ورود اسلام به ايران) مي باشد.

صيانت از اثر تاريخي ـ فرهنگي
عبارتست از نگهداشت و ارتقاء ارزش‌هاي تاريخي ـ فرهنگي محسوس و نامحسوس (ملموس و ناملموس) يك اثر تاريخي ـ فرهنگي

ظرفيت اسمي اقامتگاه عمومي گردشگري
ظرفيتي كه براساس مشخصات ثبت شده در مجوز بهره‌برداري براي اجاره به مسافران تعيين شده است.

ظرفيت اقامتگاه
به مجموع اتاق‌ها يا تخت‌هايي كه در مدت معين جهت استفاده مسافران (مهمانان) آماده بهره‌برداري مي‌شود، ظرفيت اقامتگاه مي‌گويند.

عمليات كاوش باستان شناسي
مجموعه فعاليت‌هايي كه از سوي هيئت‌هاي علمي باستان‌شناسي براي كسب و ارائه شناخت جامع از آثار موجود در يك تپه يا محوطه تاريخي انجام مي‌شود.

فهرست آثار ملي
فهرستي از تمامي آثار ملي ثبت شده كه از سوي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري تنظيم و منتشر مي‌شود.

كتيبه تاريخي- فرهنگي
نوشته‌اي كه با خط و زبان رايج دوره خود بر سطوح غير منقول طبيعي يا مصنوعي نقش شده است.
گردشگر
بازديد كننده‌اي كه حداقل يك شب و حداكثر يك سال در اقامتگاه عمومي يا خصوصي در مكان مورد بازديد با هدف تفريح، استراحت، ورزش، ديدار اقوام و دوستان، ‌مأموريت، شركت در سمينار، كنفرانس يا اجلاس، معالجه، مطالعه و تحقيق يا فعاليت‌هاي مذهبي بماند.

گردشگر بين‌المللي
گردشگري كه به كشور ديگري غير از كشور محل اقامت خود براي مدت حداقل يك شب و حداكثر يك سال سفر كند و در مراكز اقامتي عمومي يا خصوصي آن كشور اقامت نمايد.

گردشگر داخلي
گردشگر مقيم يك كشور كه به محلي در حيطه همان كشور و خارج از محل زندگي معمول خود براي مدت حداقل يك شب و حداكثر يك سال مسافرت كند و در مراكز اقامتي خصوصي يا عمومي اقامت نمايد.

گشت گردشگري
مجموعه فعاليت‌هاي مربوط به بازديدهاي زيارتي، سياحتي، تحقيقاتي و درماني اعم از اخذ رواديد، حمل و نقل، اقامت و پذيرايي مي‌باشد كه توسط يك مؤسسه براي گروهي معين انجام مي‌شود.
گشت گردشگري خارجي
گشت گردشگري كه مبدأ آن شهر، استان، منطقه يا كشوري در داخل محدوده مورد بررسي و مقصد آن در خارج از آن محدوده باشد.

گشت گردشگري خروجي
گشت گردشگري است كه از شهر، استان، منطقه يا كشور مورد نظر خارج مي‌شود.

گشت گردشگري داخلي
گشت گردشگري كه مبدأ و مقصد آن درون شهر، استان، منطقه يا كشور مورد بررسي باشد.

گشت گردشگري ورودي
گشت گردشگري است كه وارد شهر، استان، منطقه يا كشور مورد نظر مي‌شود.

متوسط مدت اقامت
نسبت مجموع نفر شب اقامت مسافران (مهمانان) بر تعداد مسافران (مهمانان) در دوره زماني مورد بررسي است.

مجتمع عبادي رفاهي
مجتمع‌هايي است كه در خارج از شهر و در مسير جاده‌هاي بين شهري براي ارائه خدمات به مسافران ايجاد شده است. اين مجتمع‌ها شامل اقامتگاه، نمازخانه، فروشگاه، تعميرگاه، پاركينگ و غيره مي‌باشد.

مجموع نفر شب اقامت
مجموع شب‌هاي اقامت مسافران در اقامتگاه عمومي گردشگري كه برحسب نفر ـ شب سنجيده و بيان مي‌شود

مجموعه تاريخي-فرهنگي
آثار تاريخي- فرهنگي، طبيعي كه به صورت آثار مجزا يا مجتمع از نظر معماري يا استقرار در يك موقعيت طبيعي داراي ارتباط و انسجام باشند به نحوي كه حكم اثر واحد را پيدا كنند
محصولات گردشگري
معرفي مسيرهاي تعريف شده مركب از مجموعه‌اي از جاذبه‌هاي مشخص در قالب بسته‌هاي سفر، همچنين توليداتي مانند كتاب، مجله، بروشور، نقشه، كارت پستال و لوح فشرده است كه به منظور اطلاع‌رساني و معرفي جاذبه‌هاي گردشگري منتشر مي‌شود.

محوطه تاريخي – طبيعي
عبارتست از محوطه‌اي كه بقاياي موجودات (جانوري / گياهي) ‌دوره يا دوره‌هاي تاريخي گذشته به صورت قسمتي آشكار يا مدفون در آن وجود دارد مانند منطقه فسيلي مراغه

محوطه تاريخي – فرهنگي
عبارتست از محوطه‌اي كه بقاياي دوره يا دوره‌هاي تاريخي گذشته به صورت قسمتي آشكار و يا مدفون در آن وجود دارد. گورستان‌ها، غارهاي تاريخي و صخره نوشته‌ها نيز جزء محوطه تاريخي – فرهنگي محسوب مي گردند مانند تخت جمشيد يا نقش رستم.

مخزن آثار تاريخي – فرهنگي
مكاني كه در آن اشيا تاريخي – فرهنگي با رعايت تمامي ضوابط حفاظتي نگهداري شود.

مدت اقامت گردشگر
بخشي از زمان سفر كه گردشگر در مقصد اقامت مي‌كند كه اين مدت در مورد گردشگران بين‌المللي از لحظه ورود به كشور مقصد تا زمان خروج از آن و در مورد گردشگران بومي (داخلي) برابر مدت زمان اقامت در مقصد سفر در نظر گرفته مي‌شود و معمولاً با واحد شب اقامت بيان مي‌گردد.

مرمت اثر تاريخي ـ فرهنگي
شيوه آسيب‌شناسي و رفع آسيب‌هاي يك اثر تاريخي است كه هدف از آن كشف و حفاظت ارزش‌هاي تاريخي ـ فرهنگي اثر بوده و برمبناي حيثيت تاريخي ـ فرهنگي و مستندات اصيل مربوط به آن با كمترين دخالت انجام مي‌شود به گونه‌اي كه دخالت‌هاي انجام شده كاملاً مشخص گردد.
مهمان‌پذير
اقامتگاه عمومي كه براي استفاده مسافران ايجاد مي‌شود و براي تعداد تخت در اتاق‌ها، محدوديتي وجود ندارد و غالباً سرويس‌هاي بهداشتي، حمام و اتاق نشيمن مشترك است، مهمان‌پذير با توجه به مشخصات ساختماني و تجهيزات به چهار گروه، ممتاز و درجه 1 تا 3 تقسيم مي‌شود.

موزه
موزه مكان گردآوري، نگهداري و به نمايش گذاشتن ميراث فرهنگي يا طبيعي است كه براي تحريك قوه تفكر، آموزش، پژوهش، لذت بردن و حفظ ارزش‌هاي اين ميراث ايجاد مي‌شود و به طور دايمي و با هدف غير مادي اداره مي‌شود.

نمايشگاه
مكاني است كه به منظور نمايش دستاوردهاي طبيعي و انساني با مضامين مختلف و با هدف اطلاع‌رساني به صورت دايمي يا موقت داير مي‌شود.

نمايشگاه گردشگري
نمايشگاه داخلي يا بين‌المللي است كه در آن يكي از زمينه‌هاي جاذبه‌هاي گردشگري مانند ميراث فرهنگي، مذهبي، علمي، طبيعي، ورزشي و غيره به نمايش گذاشته مي‌شود.

نوسازي بناي تاريخي ـ فرهنگي
ايجاد فضاهاي جديد براي ساماندهي فضاهاي تاريخي با ارزش‌گذاري به عناصر قديمي به نحوي كه فرم و فضاي مدرن نه تنها لطمه‌اي به محوطه قديمي نزند بلكه باعث تقويت ارزش‌هاي هنري يكديگر شود.

هتل
واحد اقامتي ـ پذيرايي است كه براي استفاده مسافران ايجاد مي‌شود. در هتل، امكانات اقامتي به صورت اتاق‌هاي يك نفره، دو نفره، سوئيت‌هاي معمولي و ويژه عرضه مي‌شود. اين اقامتگاه‌ها، با توجه به مشخصات ساختماني، معماري و تأسيساتي به پنج درجه 1 تا 5 ستاره تقسيم مي‌شوند. هتل‌هاي 3، 4 و 5 ستاره داراي سرويس اختصاصي و رستوران هستند. حداقل خدماتي كه در هتل (مهمانخانه) ارائه مي‌شود، مرتب كردن روزانه تختخواب، نظافت اتاق و سرويس‌هاي بهداشتي است. افزون بر اين در هتل‌هاي 4 و 5 ستاره، تسهيلات رفاهي، تفريحي، ورزشي و خدمات ديگر مانند آرايشگاه، كفاشي، بانك، فروشگاه‌هاي مختلف، زمين‌هاي بازي، استخر، سونا، سالن‌هاي اجتماعات و غيره ارائه مي‌شود.

هتل آپارتمان
اقامتگاه عمومي كه در آن مجموعه‌اي از آپارتمان‌ها براي اقامت مسافران وجود دارد. هر واحد آپارتمان داراي يك يا دو اتاق خواب، سالن كوچك، سرويس بهداشتي و ‌آشپزخانه كوچك بوده و در آن وسايل و تجهيزاتي نظير تختخواب، مبلمان، تلويزيون، يخچال و غيره پيش‌بيني شده است.
واحد ميان راهي
واحد داراي مجوز كه به قصد ارائه خدمات پذيرايي به مسافران در خارج از شهرها و در مسير جاده‌هاي بين شهري، طبق ضوابط و مقررات تأسيس مي‌شود. واحد پذيرايي ميان راهي براساس درجه‌بندي سازمان ذي‌ربط در درجات 1 تا 3 رتبه‌بندي مي‌شود.
نرخ اشغال اتاق
نسبت مجموع اتاق اشغال شده اقامتگاه عمومي گردشگري در دوره زماني مورد بررسي به ظرفيت اسمي آن برحسب تعداد اتاق در همان دوره
100 × مجموع نفر شب اقامت در دوره زماني مورد بررسي = نرخ اشغال اتاق
ظرفيت اسمي اتاق در دوره زماني مورد بررسي
تعداد روزهاي مورد بررسي × تعداد اتاق‌هاي ذكر شده در مجوز = ظرفيت اسمي اتاق در دوره زماني مورد بررسي
نرخ اشغال تخت
نسبت مجموع تخت اشغال شده اقامتگاه عمومي گردشگري در دوره زماني مورد بررسي به ظرفيت اسمي آن برحسب تعداد تخت در همان دوره
100 × مجموع نفر شب اقامت در دوره زماني مورد بررسي = نرخ اشغال تخت
ظرفيت اسمي تخت در دوره زماني مورد بررسي
تعداد روزهاي مورد بررسي × تعداد تخت‌هاي ذكر شده در مجوز = ظرفيت اسمي تخت در دوره زماني مورد بررسي